Zegarki tonneau czyli renesans koperty – beczki
Przy projektowaniu zegarka z kopertą tonneau problemem był nie tylko odmienny kształt, tak bardzo różniący się od okrągłych zegarków kieszonkowych. Był to przede wszystkim sprzeciw wobec utartych schematów i standardów, a także duże wyzwanie inżynieryjne. Jak powstała pierwsza taka konstrukcja i kto za nią odpowiadał? Poznajcie historię popularnych zegarków „beczek”.
Pierwszy zegarek tonneau pojawił się "w okresie przejściowym" pomiędzy zegarkiem kieszonkowym a naręcznym - na początku XX wieku.
Trzeba pamiętać, że nie istniał wówczas jeden konkretny standard projektowania i tworzenia zegarków naręcznych, ponieważ nie były one jeszcze tak popularne jak zegarki kieszonkowe. Zegarki naręczne były niszą, a zegarmistrzowie dopiero uczyli się tego jak ja robić.
Najczęściej ówczesny zegarek "naręczny" wyglądał po prostu jak zegarek kieszonkowy, który za pomocą specjalnych uchwytów mocowano do nadgarstka. I właśnie w tej dosyć nietypowej epoce ktoś skusił się na zaprojektowanie zegarka z kopertą zupełnie inną od tej, do której wszyscy byli przyzwyczajeni. Inną niż okrągła.
A zrobił to nie kto inny jak Louis Cartier. Ten sam Louis, który kilka lat później zaoferował nam jeden ikoniczną kopertę i ikoniczny model, czyli Cartier Tank. Zanim jednak stworzył zegarek z prostokątną kopertą, zaprojektował zegarek - „beczkę”.
Cartier z lat 20. XX wieku (www.sothebys.com)
Skąd nazwa “tonneau”?
Nazwa koperty została zaczerpnięta z języka francuskiego, w którym słowo „tonneau” oznacza beczkę. Wynikało to z charakterystycznego kształtu zegarka. Koperta przypominała beczkę: miała wypukłe boki i zwężała się w miejscach odpowiadających górnej i dolnej części klasycznej, drewnianej beczki.
Dlaczego koperta tonneau była tak wyjątkowa?
Pierwszy na świecie zegarek w kształcie tonneau został zaprojektowany przez Louisa Cartiera w 1906 roku. Cartier chciał stworzyć coś nowego, nietypowego i stojącego w poprzek ówczesnych standardów zegarmistrzowskich. W 100% mu się to udało.
Sama koperta była dosyć charakterystyczna. Miała łagodnie wypukłe boki i została zaprojektowana tak, aby naturalnie naśladować krzywiznę ludzkiego przedramienia. Dzięki temu lepiej przylegała do nadgarstka i była wygodniejsza niż tradycyjne, okrągłe modele.
Stworzenie czasomierza, którego kształt był zupełnie odmienny i nie bazował na okrągłej formie, stanowiło w tamtym czasie prawdziwą rewolucję. Dotyczyła ona nie tylko samego wyglądu, ale również kwestii inżynieryjnych.
Okrągły kształt z jednej strony symbolizował powtarzalność czasu, a z drugiej wynikał z aspektów technicznych. Wszystkie mechanizmy projektowano tak, aby pasowały do okrągłych kopert. Tworząc kopertę typu tonneau, należało więc dokonać poważnych zmian konstrukcyjnych również w samym mechanizmie, tak aby idealnie mieścił się w nowej, nowoczesnej formie.
Złota era Art déco i zegarki dla kierowców — lata 20. i 30. XX wieku
Nowy, nietypowy kształt koperty zegarka zrobił prawdziwą furorę i stał się jednym z wyznaczników stylu lat 20. i 30. Innymi słowy, każdy, kto chciał czuć się modnie, podążał za stylem i zwracał uwagę na to, co nosi na nadgarstku, raczej nie wybierał już klasycznego, okrągłego zegarka. Znacznie chętniej sięgał właśnie po modele o nietypowych kształtach, w tym zegarki tonneau.
W ślad za Cartierem poszli zatem inni producenci zegarków, tworząc własne modele. Wśród nich znalazły się takie marki jak Vacheron Constantin, który zaprezentował podobną konstrukcję w 1912 roku, czy Patek Philippe z linią Gondolo z 1918 roku. Nietypowy kształt zaczął zdobywać coraz większą popularność.
Sama koperta tonneau stała się jednym z symboli definiujących ruch Art déco. Była wyrazem nowoczesności, elegancji i wyrafinowania. Ten charakterystyczny kształt doskonale pasował również do nowego stylu męskich garniturów, które projektowano z myślą o noszeniu przez cały dzień.
Na przełomie lat 20. i 30., wraz z coraz większym upowszechnieniem się samochodów, zakrzywione zegarki beczułkowate, produkowane między innymi przez Mido czy Gruen Curvex, dały początek tak zwanym „driving watches”, czyli zegarkom dla kierowców.
Konstruowano je z myślą o noszeniu na bocznej części nadgarstka. W ten sposób kierowca mógł łatwo odczytać godzinę bez konieczności odrywania dłoni od kierownicy. Dzisiaj może wydawać się to jedynie ciekawostką, ale w tamtym czasie było to rozwiązanie niezwykle praktyczne i bardzo nowoczesne.
Dwudziestolecie międzywojenne było okresem, w którym zegarki tonneau święciły swoje największe triumfy. Później było już znacznie gorzej.
Zegarki z kopertą tonneau w wersji sport
Na początku lat 40., a następnie w okresie powojennym, zegarki tego typu zaczęły stopniowo tracić na popularności. Wynikało to nie tylko ze zmieniającej się mody, ale również z wyzwań technologicznych.
Był to czas, w którym coraz większą popularność zdobywały zegarki o charakterze sportowym, inspirowane motoryzacją, lotnictwem czy nurkowaniem. Klienci chcieli zegarków bardziej wytrzymałych, odpornych i przede wszystkim lepiej zabezpieczonych przed wodą.
I właśnie tutaj koperta tonneau zaczynała sprawiać problemy.
Zegarki tego typu były trudniejsze w produkcji. Znacznie trudniej było również uzyskać w nich wysoką wodoszczelność. Taka koperta wymagała bardziej skomplikowanej i precyzyjnej obróbki na wielu osiach, a stworzenie szczelnego i równomiernego nacisku w narożnikach oraz na krzywiznach koperty było ogromnym wyzwaniem technologicznym. Bardzo często kończyło się to problemami ze szczelnością, a nawet przeciekami.
Dopiero w latach 70. zaczęły ponownie pojawiać się zegarki sportowe z kopertami, których kształt był zbliżony do beczki. Trzeba jednak podkreślić, że były to już zegarki zupełnie inne. Miały bardziej masywną, sportową konstrukcję i dosyć daleko odbiegały od eleganckich pierwowzorów z początku XX wieku.
Powrót tego kształtu nastąpił więc w latach 70., ale w całkowicie nowej formie. Kopertę o beczułkowatym kształcie zaczęto wykorzystywać między innymi w pierwszych automatycznych chronografach sportowych, takich jak Heuer Carrera, Heuer Autavia czy Omega Speedmaster Mark II.
Podobne rozwiązania pojawiały się również w bardzo wytrzymałych zegarkach wojskowych, takich jak Hamilton W10. W ich przypadku liczyła się przede wszystkim trwałość, czytelność i funkcjonalność w trudnych warunkach.
W ten sposób koperta tonneau przestała być wyłącznie symbolem elegancji i stylu Art déco. Z czasem zaczęła kojarzyć się również ze sportem, motoryzacją, wojskiem i zegarkami projektowanymi do zadań specjalnych.
Zegarki z kopertą tonneau - kilka ikonicznych modeli
Choć zegarki z kopertą tonneau stanowią jedynie niewielką część rynku, na przestrzeni lat powstało wiele modeli, które na stałe zapisały się w historii zegarmistrzostwa. Wśród nich znajdziemy zarówno klasyczne zegarki garniturowe, surowe modele wojskowe, jak i ultranowoczesne konstrukcje sportowe. Poniższa tabela przedstawia najważniejsze i najbardziej rozpoznawalne zegarki z kopertą w kształcie beczki.
Cartier Tonneau i Tonneau Cintrée
To od tego modelu właściwie wszystko się zaczęło. Cartier Tonneau, zaprojektowany w 1906 roku, był jednym z pierwszych zegarków stworzonych od początku z myślą o noszeniu na nadgarstku. Wydłużona koperta, rzymskie cyfry, minutowa podziałka typu railway track oraz klasyczne wskazówki sprawiły, że model ten stał się jednym z najważniejszych wzorców eleganckiego zegarka tonneau.
Franck Muller Crazy Hours
Franck Muller Cintrée Curvex i Casablanca
Franck Muller odegrał ogromną rolę w ponownym spopularyzowaniu koperty tonneau w latach 90. XX wieku. Modele Cintrée Curvex i Casablanca wyróżniają się trójwymiarowo wygiętą kopertą, która bardzo dobrze układa się na nadgarstku. Charakterystyczne, duże cyfry i odważne tarcze nadały tym zegarkom styl, który trudno pomylić z jakąkolwiek inną marką.
Franck Muller Crazy Hours
Crazy Hours to jedna z najbardziej awangardowych interpretacji koperty tonneau. Cyfry na tarczy zostały rozmieszczone w pozornie przypadkowy sposób, a wskazówka godzinowa przeskakuje co godzinę do właściwego oznaczenia. To zegarek, który łączy skomplikowaną mechanikę z dużą dawką humoru i ekstrawagancji.
Richard Mille
Dla wielu osób współczesny zegarek tonneau automatycznie kojarzy się właśnie z marką Richard Mille. Jej modele całkowicie odchodzą od klasycznej elegancji, stawiając na sport, technologię i ekstremalnie nowoczesne wzornictwo. Koperty powstają między innymi z tytanu, kompozytów węglowych i szafiru, a ich konstrukcja często przypomina elementy bolidów Formuły 1 lub lotnictwa.
Vacheron Constantin współczesny model z kolekcji Malte
Vacheron Constantin Malte
Kolekcja Malte to jedna z najbardziej prestiżowych interpretacji koperty tonneau. Vacheron Constantin wykorzystuje ten kształt od początku XX wieku, łącząc go z tradycją wysokiego zegarmistrzostwa. W kolekcji można znaleźć również bardzo skomplikowane modele, między innymi z tourbillonem i specjalnie uformowanymi mechanizmami.
Patek Philippe współczesny model z kolekcji Gondolo
Patek Philippe Gondolo
Gondolo to elegancka i bardzo wyrafinowana odpowiedź Patek Philippe na styl Art déco. Zegarki z tej kolekcji wyróżniają się doskonałymi proporcjami, luksusowym wykończeniem oraz geometrycznym charakterem. To jedna z najbardziej arystokratycznych i klasycznych interpretacji formy tonneau.
Hamilton W10
Hamilton W10 pokazuje, że koperta tonneau nie musi kojarzyć się wyłącznie z elegancją. Model powstał w latach 70. dla brytyjskiej armii i miał przede wszystkim być trwały, czytelny oraz funkcjonalny. Zwarta koperta bez klasycznych uszu zwiększała odporność zegarka i lepiej chroniła koronkę.
Hamilton Khaki Aviation Pioneer
Khaki Aviation Pioneer jest współczesnym nawiązaniem do wojskowego modelu W10. Zachowuje jego surowy charakter, czytelność oraz charakterystyczny kształt koperty, ale oferuje nowocześniejsze wykonanie. To propozycja dla osób, które szukają zegarka inspirowanego militarną historią, ale nadającego się do codziennego noszenia.
Hublot Spirit of Big Bang
Spirit of Big Bang to masywna i bardzo nowoczesna interpretacja tonneau. Hublot przeniósł charakterystyczny styl swojego modelu Big Bang na beczułkowatą kopertę, zachowując widoczne śruby, szkieletowaną tarczę i rozbudowaną architekturę. To zegarek, który zdecydowanie nie pozostaje niezauważony na nadgarstku.
Longines Evidenza
Longines Evidenza to bardziej dostępna cenowo propozycja dla miłośników stylu Art déco. Model nawiązuje do historycznych zegarków marki z lat 20. XX wieku i wyróżnia się łagodnie zakrzywioną kopertą oraz elegancką tarczą. Jest klasyczny, ale jednocześnie znacznie ciekawszy wizualnie niż typowy zegarek okrągły.
Tissot Heritage Porto
Tissot Heritage Porto czerpie inspirację z zegarków powstających na początku XX wieku. Ma mocno zakrzywioną, wydłużoną kopertę i bardzo wyraźny charakter retro. To jedna z ciekawszych propozycji dla osób, które chcą poczuć klimat dawnych zegarków tonneau, ale bez wchodzenia w bardzo wysoki przedział cenowy.
Współczesny model ROTARY z koperta tonneau
Zegarki z kopertą tonneau — dlaczego warto?
Zegarki z kopertą typu tonneau to nie tylko nietypowy design i charakterystyczny wygląd. Noszenie zegarka o takim kształcie daje nam nie tylko wyróżniający się i efektowny wygląd na nadgarstku, ale ma również praktyczny wymiar.
Modele z beczułkowatą kopertą zapewniają wysoki komfort noszenia, dobre dopasowanie do nadgarstka, a przede wszystkim są na tyle uniwersalne, że mogą pasować właściwie do każdej stylizacji. Dotyczy to zarówno zegarków męskich, jak i damskich.
1. Wyjątkowa ergonomia i komfort noszenia
Kształt ludzkiego nadgarstka nie jest idealnie okrągły. Jest raczej płaski i owalny. Koperta tonneau, dzięki swoim wypukłym bokom i zwężającym się końcom, dobrze naśladuje ten naturalny kontur.
Dzięki temu zegarek może leżeć na ręce bardziej płasko, niżej i pewniej niż modele o prostych krawędziach czy tradycyjne zegarki okrągłe. Wyprofilowana krzywizna pomaga również ograniczyć problem wystających poza nadgarstek uszu koperty, określany jako overhang, co jest szczególnie ważne w przypadku osób o węższych nadgarstkach.
Taki zegarek często łatwiej wsunąć również pod mankiet koszuli niż model o masywnej, kwadratowej kopercie.
2. Duża czytelność tarczy bez wrażenia masywności
Architektura koperty tonneau pozwala na zastosowanie większej i dłuższej tarczy. Dzięki temu można zwiększyć jej czytelność, nie powodując jednocześnie, że zegarek będzie wydawał się zbyt szeroki lub ciężki.
Zwężający się z obu stron profil optycznie zmniejsza kopertę i nadaje jej smuklejszy wygląd. W efekcie nawet większe modele mogą sprawiać wrażenie bardziej kompaktowych, niż wskazywałyby na to ich rzeczywiste wymiary.
3. Lepsze ułożenie paska i większa wygoda
W zegarkach tonneau pasek lub bransoleta często są mocowane bliżej środkowej osi nadgarstka. Może to poprawiać stabilność zegarka i sprawiać, że lepiej układa się on na ręce podczas codziennego noszenia.
Konstrukcja beczułkowatej koperty pozwala również na lepsze zintegrowanie osłon koronki lub umieszczenie jej w taki sposób, aby nie wbijała się w grzbiet dłoni. To właśnie ten nieprzyjemny efekt określa się czasem jako crown bite.
W niektórych modelach sztywniejsza, masywniejsza środkowa część koperty może dodatkowo pomagać w ochronie mechanizmu przed uderzeniami i wstrząsami.
4. Wyrazisty i rzeźbiarski styl
Zegarki tonneau mogą stanowić idealny złoty środek pomiędzy stylem sportowym a eleganckim. Oferują wyrazisty charakter modeli kwadratowych i prostokątnych, ale jednocześnie nie mają tak ostrych i surowych kątów.
W ten sposób ich forma jest bardziej płynna, organiczna i rzeźbiarska. Koperta przyciąga uwagę, ale nie zawsze musi wyglądać ekstrawagancko.
To dobry wybór dla osób, które szukają zegarka wyróżniającego się na tle wszechobecnych okrągłych modeli, a jednocześnie nadal uniwersalnego i wygodnego w codziennym noszeniu.
